Delft

De stad Delft is ontstaan uit een omstreeks 1071/1075 door Godfried van Lotharingen (Godfried de bultenaar) gesticht grafelijk vroonhof. Deze Godfried had Robert de Vries, voogd van graaf Diederik (zoon van Floris I), verjaagd uit Holland. Op dezelfde plaats lag al een dorpje Delft genaamd dat mogelijk zijn naam ontleende aan het "delven" van de Corbulogracht door de Romeinse veldheer Corbulo. Dat de omgeving van Delft al vroeg bewoning heeft gehad werd bewezen door archeologische vondsten uit de Romeinse tijd. In 1246 verkreeg Delft stadsrechten van de Hollandse graaf Willem II. Vanaf 1580 was Delft de woonplaats van Willem van Oranje die er in 1584 werd vermoord.

Te Delft zijn reeds in de 15e eeuw loden armenpenningen gemaakt die werden uitgereikt aan de armen. In de 16e eeuw zijn deze armenpenningen geslagen van koper, wederom ten behoeve van de armen. In 1531 en 1543 werden zij met toestemming van de centrale overheid geslagen. Zij mochten worden uitgegeven door de heilige-geest meesters (het armen bestuur). De penningen mochten alleen als betaling worden aangenomen door de backers, comans, snijers, schoenmaeckers ende andere diergelijcke neringe doende tot behoeff van den armen. Degenen die deze penningen had ontvangen kon ze wekelijks omwisselen voor gewoon geld bij de armenkamer. Net als later met de gasthuisoorden van Leiden werden de armenoorden van Delft echter ook gesignaleerd in het gewone geldverkeer in en buiten de stad. De waarde van deze armenpenningen was blijkbaar gesteld op 12 mijten (is een oord). Zij rouleerden namelijk voor deze waarde in het gewone geldverkeer. Aangezien deze toestand niet aanvaardbaar was vaardigde koning/keizer Karel V in 1548 een ordonnantie uit waarin deze penningen werden verboden. In 1559 verscheen er toch weer een gewijzigde derde emissie die echter al op 30 juni 1561 weer werd ingetrokken.

DEL.1: oord.

VOORZIJDE:
Een wapenschild met hierin het wapen van de stad Delft. Boven het wapen staat het jaartal 1531.

TEKST:
+ DEN o ARMEN o GELT o IN o DELFT (of variant).

KEERZIJDE:
Tekst in vier regels: SANS LEMOSINA LARGITER FIDELIE
= (of variant). Dit betekent zoiets als: aalmoezen gevende aan de arme gelovigen.

Muntmeester, (mij) niet bekend.

    1531 R3



Voorkomende voor- en keerzijde varianten:

VZ: A: + DEN o ARMEN o GELT o IN o DELFT


KZ: a: SANS / LEMOSINA / LARGITER / FIDELIE'



Info:

Variant Aa (1531), afbeelding in "tot nooddruft des lyfs", armenpenningen in de Nederlanden afb.2.

Wettelijk voorschrift: toestemming van de centrale overheid.



DEL.2: oord.

VOORZIJDE:
Een wapenschild met het stadswapen van Delft, boven het wapen staat het jaartal 1543.

TEKST:
+ DEN * ARMEN * GELT * IN * DELFT * (of variant).

KEERZIJDE:
Tekst in vier regels: SANS LEMOSINA LARGITER FIDELIE
= (of variant). Dit betekent zoiets als: aalmoezen gevende aan de gelovige armen.

Muntmeester, (mij) niet bekend.

    1543 R
3


Voorkomende voor- en keerzijde varianten:

VZ: A: + DEN * ARMEN * GELT * IN * DELFT


KZ: a: SANS / LEMOSINA / LARGITER / FIDELIE'



Info:


Variant Aa (1543), afbeelding encyclopedie D-17

Wettelijk voorschrift: toestemming van de centrale overheid.



DEL.3: oord.

VOORZIJDE:
Een wapenschild met het stadswapen van Delft zonder de leeuwen, boven het wapen het jaartal 1559. Aan weerszijden van het wapen punten en twee cirkels, om het geheel een parelcirkel.

TEKST: Geen tekst alleen een versiering om het geheel.

KEERZIJDE:
De heilige geest duif omgeven door sterren, om het geheel een parelcirkel.

TEKST: Geen tekst alleen een versiering om het geheel.

Muntmeester, (mij) niet bekend.

    1559 R3



Info:


1559 particuliere collecties

Wettelijk voorschrift: toestemming van de centrale overheid.

De koperen armenpenningen van de stad Delft staan beschreven in een boek door Dirk van Blijswijk, beschrijving van de stad Delft. Na raadpleging van dit boek is er meer informatie over deze oorden voorhanden.